facebook  twitter

Asocijacija za demokratski prosperitet - Zid /ADP-Zid) u sklopu projekta "Jačanje prava pristupa građanima pogođenim spornim politikama stanovanja i socijalno neosjetljiva privatizacija", organizuje javni skup na temu "Pravo na adekvatno stanovanje; Kako strateški doći do lokalnog plana stanovanja?" koji će biti održan u Herceg Novom, u četvrtak 4. aprila, s početkom u 12h. S tim u vezi, pozivaju se svi zainteresovani predstavnici organizacija civilnog društva iz južne regije Crne Gore i građani.

U velikoj sali Skupštine Opštine Berane je 01. aprila 2019. godine organizovan javni skup na temu „Pravo na adekvatno stanovanje; Kako strateški doći do održivog lokalnog plana stanovanja?“: Skup je okupio predstavnike opštine Berane, predstavnike nadležnih sekretarijata za stanovanje iz Pljevalja i Plava, kao i predstavnike organizacija civilnog društva i zainteresovani građani.

U multimedijalnoj sali SO Mojkovac je 22. marta 2019. godine je organizovan javni skup na temu „Socijalno stanovanje u Crnoj Gori“. Skup je okupio predstavnike opštine Mojkovac, predstavnike nadležnih sekretarijata za stanovanje iz Žabljaka i Kolašina, kao i predstavnike organizacija civilnog društva i zainteresovani građani, većinom korisnici socijalnih stanova u Mojkovcu.

Pravo na adekvatno stanovanje je većinom nepoznato velikom broju ljudi, iako je Crna Gora potpisala više dokumenata koje su je obavezale da u svom pravnom sistemu jasno definiše ovo pravo. Međunarodni dokumenti kao Pakt o ekonomskim, socijalnim i kulturnim pravima i Evropska socijalna povelja jasno definišu adekvatno stanovanje. Tržište stanova je toliko veliko da vrijedi više nego BDP svih država svijeta zajedno. Veliki broj država na Zapadu se odlučilo na intervenisanje na ovom tržištu zbog abnormalnog rasta cijena stanova, gašenja mnogobrojnih zajednica i nemogućnosti većine ljudi da sebi obezbijedi adekvatan smještaj.

Pravo na adekvatno stanovanje se sve više tumači kroz međunarodno pravo kao jedno od osnovnih ljudskih prava, i definiše se kao jedna od osnovnih potreba za normalan i dostojanstven život čovjeka.  Komitet Ujedinjenih nacija za ekonomska, socijalna i kulturna prava je naglasio da se pravo na adekvatno stanovanje ne treba tumačiti usko. Umjesto toga, to bi trebalo shvatiti kao pravo da se živi negdje u sigurnosti, miru i dostojanstvu. Karakteristike prava na adekvatno stanovanje objašnjene su uglavnom u opštim komentarima Komiteta br. 4 (1991) o pravu na adekvatno stanovanje i br. 7 (1997) o prinudnim iseljenjima.

Asocijacija za demokratski prosperitet – Zid (ADP-Zid) od januara 2018. godine sprovodi projekat „Jačanje prava pristupa građanima pogođenim spornim politikama stanovanja i socijalno neosjetljiva privatizacija”. ADP-Zid izražava zabrinutost zbog nedovoljnog broja predatih zahtjeva za legalizaciju bespravno sagrađenih objekata, naročito objekata za osnovno stanovanje.

Na osnovu Zakona o lokalnoj samoupravi uradili smo nacrt Odluke o ponavljanju roka za pokretanje postupka legalizacije bespravnih objekata na teritorijama 10 opština i na teritoriji glavnog grada.

Naime, smatramo da zahtjeve za legalizaciju treba podnositi u roku od devet mjeseci od dana stupanja na snagu Odluke o naknadi za komunalno opremanje zemljišta, Odluke o godišnjoj naknadi za korišćenje prostora za bespravne objekte i Odluke o kriterijumima za utvrđivanje vrijednosti državnog zemljišta na kojem je bespravni objekat sagrađen.

Ovim predlogom predložili smo da Predsjednici opština zaduže nadležne sekretarijate koji će u roku od 60 dana od donošenja ove odluke pripremiti i dostaviti nacrt Skupštini Glavnog grada/Opštine.

Razlozi zbog kojih vidimo krucijalno značajnim produženje roka za legalizaciju su sljedeći:

  1. Broj podnijetih zahtjeva za legalizaciju je manji od polovine percipiranih i u analizama pominjanih bespravno sagrađenih objekata u državi, ponajviše kreiranoj zbunjenosti ali i razočarenja kod građana u odnosu opština i javnih institucija po ovom pitanju.
  2. Negativna osjećanja građana prema zakonskim obavezama stvorena su usljed dugog čekanja građana na početak primjene Zakona o planiranju prostora i izgradnji objekata i na odluke koje je trebalo donijeti po opštinama. Zakon o legalizaciji neformalnih objekata, koji je 30.07.2018. usvojen nakon četiri godine stajanja u skupštinskoj proceduri, imao je u tri navrata odlagan početak primjene: najprije do 01.03.2017., zatim izmjenom od 28.02.2017. kada je početak primjene pomjeren na 31.07.2017., da bi opet novom izmjenom 10.07.2017. početak primjene bio odložen za 31.12.2017.
  3. Novi zakon je dodatno regulisao proces legalizacije, što je pohvalno zbog cjelovitosti i primjene, ali je postavljeni rok bio kratak, neprecizne informacije su dolazile sa različitih adresa, dok su nadležni sekretarijati na opštinskom nivou bili nedovoljno pripremljeni za primjenu ovog zakona.
  4. Ovjera elaborata izvedenog stanja, u posljednjim danima pred utvrdjeni rok, postala je nesnosna zbog velikih gužvi na šalterima područne jedinice Uprave za nekretnine. Tako su građani prekidali sa pribavljanjem potrebnih dokumenata za privođenje, ovog egzistencijalno važnog postupka, kraju.

Podsjećamo javnost a i nadležne u institucijama na lokalnom nivou da smo pored ove inicijative, u prethodnom periodu uputili i niz predloga medju kojima je potreba da se u skadu sa važećim Zakonom o socijalnom stanovanju i mogućnostima koje opštine imaju u domenu socijalne politike nađe modul da se pomogne socijalno najugroženijim slojevima u procesu legalizacije objekata osnovnog stanovanja.

Napominjemo da su troškovi života nepodnošljivo visoki za socijalno ranjive grupe i da će dodatni namet biti prepreka legalizaciji njihovih objekata ali i njihovog izlaska iz socijalne potrebe. Jasno je da se legalizacija vrši u javnom interesu, a taj javni interes trebalo bi da bude najočitiji kod legalizacije objekata osnovnog stanovanja socijalno ranjivih grupa. Stoga smo predložili da naknadu za komunalno opremanje na prostoru koji nije prva ekskluzivna i urbanistička zona, treba propisati u simboličnom iznosu za vlasnike objekata osnovnog stanovanja – za domaćinstva čiji mjesečni prihodi ne prelaze 200 eura po članu domaćinstva, računajući u članove lica koja je vlasnik bespravnog objekta dužan da izdržava. Takođe smo stava da korisnicima socijalne pomoći ovu naknadu ne bi trebalo naplaćivati, ali i da umanjenja treba primijeniti i kod otkupa zemljišta u državnoj svojini.

Podsjećamo opštinske predstavnike ali I resorno ministarstvo da će u nastavku procesa veliki izazov biti legalizacija etažnih stambenih objekata. Zbog očite odgovornosti koja je postojala, tražimo da opštine i ministarstvo preuzmu teret pripreme tehničke dokumentacije za etažne stambene objekate, jer imaju svoje službe koje mogu da preuzmu dobar dio tereta i podijele ga sa vlasnicima stanova u nelegalno sagrađenim objekatima. Utvrđivanje krivice za ove „propuste“ treba tražiti kasnije. Razlozi su jednostavni - Ako se traži od građana da se izmire obaveze koje su imali u prethodnom periodu jer su gradili nelegalno, mora se tražiti od investitora da izmire svoje objave u pogledu neizmirenih obaveza za izgradnju etažnih stambenih objekata ili da prihvate propuste svojih službi.

Nakon intenzivne gotovo četvoromjesečne kampanje, održanih 15 javnih tribina, nakon obilaska preko 5000 domaćinstava u 15 gradova, distribuiranih 12000 komada brošura sa detaljima o značaju legalizacije i uputima za učešće u postupku, nakon iskustva u komunikaciji i pomoći više stotina ljudi koji su se javili na našu info liniju za pravnu pomoć u procesu legalizacije, a sve u okviru projekta Jačanje prava pristupa građanima pogođenim spornim politikama stanovanja i socijalno neosjetljiva privatizacija” podržanog od strane Evropske komisije. Asocijacija za demokratski prosperitet – Zid je izdvojila 10-ak krupnih razloga koji su uticali na process legalizacija i na kraju ovog procesa predlaže lokalnim upravama da u narednim danima, u interesu građana donese hrabre i potrebne odluke.

Svi smo svjedoci da poslednjih dana imamo užasne gužve u Sekretarijatima za prostorno planiranje gdje građani pokušavaju da iskoriste poslednje dane i predaju zahtjeve za legalizaciju neformalno sagrađenih objekata. Iako smo na obukama koje su prethodile radu na terenu ukazivali našim aktivistima da potenciraju potencijalne probleme gužvi i čepova koji će se stvoriti kod pribavljanja premjera izvedenog stanja koje treba da izvede licencirana geodetska kuća a kojih za ovakav masovni proces nema dovoljno ukoliko se ravnomjerno ne rasporedi broj zahtjeva, došlo je do onoga što smo i predvidjeli. Proces predaje je dodatno uložila ovjera elaborata kod notara te činjenica da odredjene katastarske službe nemaju kapacitete da provedu proces tim intenzitetom ukoliko svi krenu da predaju zahtjeve 20-ak dana pred krajnji rok. Sada se traže alternativna rješenja u odredbama Zakona o obligacionim odnosima koji upućuje na proces dopune nepotpune dokumentacije. Ministarstvo poziva opštine da prihvataju zahjeve bez prateće dokumentacije i o rješenjima o dopuni daju realni rok građanima da je dopune elaboratima i listom nepokretnosti.

ADP- Zid je uradio veliki broj aktivnosti kojima smo pokušali da preduprijedimo ovo stanje. Sproveli smo tromjesečnu intenzivnu kampanju, otvorili info-liniju i obišli više hiljada domaćinstava. Svake sedmice dijeljeni su flajeri u centrima gradova i rizičnim zonama , direktno razgovarali sa preko 500 ljudi koji su prisustvovali tribinama gdje smo dovodili i predstavnike ministarstva, Zajednice opština koji su nam pomogli da građani dobiju adekvatne odgovore na gotovo sve negoumice. Konstantno smo ukazivali na benefite procesa – da se samo legalan objekat može priključiti na komunalnu infrastrukturu i da samo legalan objekat može služiti u obavljanju privrednih djelatnosti u ugostiteljstvu, turizmu i trgovini. Zbog legalnosti objekta u mogućnosti smo da dijelimo imovinu, prodamo je, iznajmimo ili poklonimo. Dokaz o legalnosti objekta je ključan uslov za dobitak sredstava iz fondova EU, dok je dokaz o objektu u vlasništvu uslov za dobijanje kredita stavljanjem objekta pod hipoteku kao garancije. Takav objekat dobija vrijednost na tržištu i investicija u legalizaciju je mala u odnosu na sve pobrojano što se dobija ovim postupkom. Ukazivali smo i na to da će doći do velikih gužvi pred sami rok, a sada je došlo vrijeme da se traži izlaz iz situacije. Ono što uliva optimizam jeste da su pomoć u pojašnjenju procedure i sam projekat podstakli mnoge građane da razmisle i pročitaju sadržaj, tako da su mnogi vlasnici pomenuli da ulaze u proces legalizacije najviše zbog svoje djece i budućih naraštaja, te su aktivisti ponosni na svoj terenski rad koji je za posljedicu imao donekle promjenu svijesti.

Država je naravno mogla drugačije da zakonski reguliše određene segmente procesa legalizacije i regularizacije. Npr. mogla je da evidentira objekte i da izdvoji socijalne slučajeve. Takve obaveze su se mogle uvesti zakonom. Da ne pominjemo potrebu izrade orto-foto snimka prije ulaska u proces legalizacije, kako su to predviđala prethodna zakonska rješenja, čime bi se otklonile dileme je li prošlo snimanje, ovim gradom, smije li se dovršiti započeto i sl.

Iako ne želimo da se vraćamo u vrijeme pripreme zakona ipak, nekoliko dana pred istek roka, primjećujemo niz pojava koje su ugrozile ovaj proces ili koje predstavljaju slučajeve/probleme na koje su Opštine i Ministarstvo morali da imaju odgovor i koje je zakonodavac mogao da predvidi i da pomogne da se reguliše.

Informisanost nije bila adekvatna, naročito u određenom broju opština. U aprilu smo se obratili svim opštinama sa nekoliko predloga. Jedan od njih je bio organizovanje info kancelarija ili punktova u okviru postojećih sekretarijata. Neki su to uradili i prije našeg dopisa. Na primjer Opština Nikšić je prva imala info-punkt u Sekretarijatu za urbanizam, što je zaista pohvalno. Međutim, u kontaktu sa građanima mnogi od njih su nam rekli da nisu upoznati sa njihovim postojanjem što pokazuje da nije postojala dobra komunikacija na relaciji Opština – gradjanin. Iako je Opština Podgorica pokušala da unaprijedi komunikaciju kroz otvaranje punktova na nivou mjesnih zajednica, zbog moguće nedovoljne upućenosti ljudi na tim punktovima ili njihove statičnosti nisu bili od velike pomoći.

Prema svjedočenju aktiviste ADP-Zida iz romske zajednice, Romi kao izrazito marginalizovana grupacija u Crnoj Gori skoro da nijesu svjesni značaja uključivanja u proces legalizacije. Mali broj je porodica koje su do sada uredno podnijele zahtjeve, a oni koji su od svojih rođaka, prijatelja i komšija čuli da je to obavezno, mjesec dana pokušavaju doći do geodetske organizacije.

Brlo bitan razlog izostanka očekivanih rezultata legalizacije, a sa čime smo se uvjerili kroz rad na terenu i kroz organizaciju tribina nedovoljna zainteresovanost opština i nemanje sredstava za kampanju. Evidentno je da je većina njih  prekršila Zakon kojim je utvrđen rok za donošenje odluke o naknadama. Priprema službenika u opštinama je sporna. Da li su ulagani napori za njihovu edukaciju, ne razmatramo, ali je evidentno da su u mnogim opštinama naše javne rasprave službenici koristili da se dodatno informišu o procesu. Neke od opština kao što su Andrijevica i Rožaje su odbile saradnju po pitanju organizacije tribina jer resorni sekretarijati nijesu vidjeli šta mi i pravne službe zajednice opština i ministarstava mogu više pomoći u informisanju građana od onoga što im oni pomažu. A sam pokazatelj da na svojim sajtovima nemaju ni ažurirane podatke kao što su kontakt telefoni ovlaštenih osoba, njihove elektronske adrese govore da se oslanjaju isključivo na usmena predanja i direktnu komunikaciju. Špekulacija na koju smo ukazali, a koju je javno iznijelo i Ministarstvo je da postoji mogućnost da se opštinama više isplati da pune budžet kroz Odluke o naknadama za korišćenje prostora koje će biti donijete za sve vlasnike objekata koji se ne prijave za proces legalizacije ili koji objekte ne budu mogli legalizovati. Što ako kunsultujemo matematiku i zakonsko rješenje ima itetako utemeljenje.

Ni do današnjeg dana Opštine nisu otklonile konfuziju oko starosti objekata koji su ulazili u proces legalizacije. Zakon nije dao obavezu da opštine donesu odluke po zonama i o vrsti dokaza kojim se potvrđuje vrijeme izgradnje ali opštine nisu bile u kapacitetu sve vrijeme trajanja procesa donesu odluke o objektima za koje zbog perioda kada su građeni, nije potrebna legalizacija, kao i kojim dokazima oni mogu potvrditi datum izgradnje.

Izostala je podrška socijalnim slučajevima, o kojoj uporno ponavljamo. Zato je generalni direktor Direktorata za razvoj stanovanja, ispred MORT-a Marko Čanović sam predložio predstavnicima Opština da naprave socijalne kartone za svoje socijalno ugrožene žitelje i da im se pomogne u plaćanju elaborata, u vidu izdvajanja na više rata, a sve u dogovoru i saradnji Opštine sa geodetskim organizacijama. Iako smo uporno svih ovih mjeseci ponavljali ovu inicijativu prema opštinama, nije bilo njihovog odgovora.

Nezainteresovanost, nepovjerenje i neka vrsta bojkota zakonskog rješenja od strane građana je takodje priča za sebe. Izostalo je prethodno planiranje utroška sredstava koji će se dobiti od legalizacije i rješenja o naknadi za korišćenje prostora na nivou opština, pa građani s pravom nijesu sigurni kuda odlazi novac od ovog postupka i govore o netransparentnosti tokova novca dobijenog legalizacijom njihovih objekata, te da taj novac mogu vidjeti u bespotrebnoj betonizaciji svojih gradova, a ne u poboljšanju standarda života. Osim toga, građani su se dugi vremenski period „tješili“ da će država zbog malog broja prijava odustati od naplate i kažnjavanja. Pa je stoga i bila očekivana pojava to što su građani jednim dijelom iskazivali netrpeljivost prema našim aktivnostima na terenu. Za ovaj dio javnosti je predstavljanje pozitivne strane legalizacije značio rad za vladajuću partiju, te su pojedini zaposleni i aktivisti organizacije bili suočeni sa verbalnim napadima i pokušajima fizičkog napada. Naravno, u okruženju u kakvom djelujemo nama su vrlo razumljivi ovakva izražavanja nezadovoljstva, ali je nerazumljiv odnos tih građana prema vlasništvu, pa time i nezainteresovanost da dođu do validne informacije. Recimo u Danilovgradu, koji smo obišli na početku kampanje, iako je na tribini učestovao i direktor direktorata u Ministarstvu – g. Čanović izuzev zaposlenih u javnim službama gotovo da nije bilo građana. Ili u Ulcinju, gdje nije došlo ni desetak građana. Da li je bila u pitanju nezainteresovanost ili loša komunikacija institucija sa građanima (na šta su nam nezvanično ukazali iz pojedinih zainteresovanih javnih službi) nije naše da procjenjujemo. Ali Ulcinj važi za opštinu koji je zbog niza razloga jedan od najdevastiraniih prostornih cjelina u Crnoj Gori.

Ono što je obilježilo proces legalizacije jesu i dezinformacije koje su obeshrabrivale građane naročito tokom kampanja za predsjedničke i lokalne izbore u periodu kad je već uveliko započeo proces legalizacije. Većini lokalnih službenika, koji su i partijski aktivisti, to je bio prioritet. Fokus građana sa procesa na vrste i visine naknada je poremećen spinovanjem svih političkih partija. Pravljenjem baze objavljenih informacija u medijima o legalizaciji ADP-Zid primijetili smo da je sve ovo praćeno plasiranjem dezinformacija kroz medije i senzacionalističkim naslovima o procesu legalizacije.

Fokus na visinu naknade za komunalno opremanje zeljišta umjesto na benefite i značaj legalizacije je vrlo značajan faktor. Većina pitanja na tribinama upravo se odnosila na cijenu koju treba platiti po metru kvadratnom. Ističući da je ta cijena visoka, građani su se često pozivali na primjere iz okruženja – Hrvatsku, Srbiju... Ali i na situacije građana koji su plaćali naknadu za opremanje zemljišta, opštine im ne dovedu vodu, struju, kanalizaciju, rasvjetu i dr. Predstavnici Opštine su im objasnili da upravo zato što se komunalijama pokriva svega 1/3 realnih troškova, uz činjenicu da mnogi nijesu ni platili komunalije, te da Opštine moraju da se zadužuju kod kreditora da bi gradile infrastrukturu. Iz lokalnih sekretarijata koji su učestvovali na gotovo svim tribinama su isticali da je najveći broj pritužbi građana dolazio zbog cijene izrade elaborata i zbog notarskih troškova. Građani su istakli da od svojih plata i penzija ne mogu da izdvoje 150-200 eura. U Pljevljima, primjera radi, najviše pritužbi pokazano visinom naknade za komunalno opremanje zemljišta, a koja iznosi do 65 eur po kvadratu. Smatraju da ove cijene treba korigovati, zato što su previsoke, upoređujući ih sa drugim opštinama na sjeveru. Naravno, pozvali smo ih na legitimno pravo da se okupe i protestvuju takvim odlukama, ali da proces legalizacije ne počinje sa plaćanjem naknada.Na Žabljaku građani nijesu upoznati sa cijenama. Međutim, saznavši cijene, zapitali su se zašto je u naselju Motički gaj kvadrat objekta 10 eura, iako se uzima za ekskluzivnu zonu zbog pripadnosti nacionalnom parku, za razliku od Centra koji ima određen znatno viši iznos – 48 eura.

Zakonsko rješenje nije predvidjelo specifičnosti u procesu legalizacije ili nije predvidjelo mehanizme za podršku, već je ostavilo da opštine budu inovativne u tom procesu. Gotovo svaki slučaj koji nam se obratio putem telefona ili u direktnom razgovoru imao je svoj izazov i tumačenje u zakonu za koje, velika je vjerovatnoća, nisu upoznati u lokalnim sekretarijatima, ili nema rješenja osim donošenja novih odluka na lokalnom nivou. A one su potrebne. Recimo problem nelegalnosti dijela ili cijelih naselja je istican na tribinama. Npr. naselje Šućove bare u Beranama sadrži veliki broj objekata sagrađen bez građevinske dozvole i na državnom zemljištu. Ali, novi DUP predvidio je objekte kolektivnog stanovanja u tom dijelu, što znači da se sadašnji objekti i pored postupka legalizacije ne mogu legalizovati. Pa se građani pitaju čemu započinjanje procesa legalizacije i izlafganje troškovima. Ili slučaj Humci u Nikšiću gdje su u periodu SFRJ izgrađeni objekti za porodice zaposlenih u željezari Nikšić i koji su im dodijeljeni na korišćenje. Parcele pod ovim objektima su sada u vlasništvu novog vlasnika nikšićke Željezare, kompanije Tosçelik Special Steel, a kako bi građani podnijeli zahtjev za legalizaciju, parcele bi morale da budu u njihovom vlasništvu. Dodatni problem ovog naselja je što nema podijeljenosti parcele prema faktičkom stanju na terenu, po objektima, već se u katastru nepokretnosti i dalje vodi kao jedna velika parcela na kojoj su objekti namijenjeni radnicima Željezare. Status privremenih objekata od tvrde gradnje naročito su bili predmet interesovanja u Mojkovcu i u Pljevljima gdje postoji niz takvih objekata a koji po zakonu nijesu predmet legalizacije, te da je za status tih objekata potrebno prije svega rješavanje imovinsko-pravnog odnosa. Predstavnici Opštine kazali su da je u toku donošenje planova koji će predvidjeti ove objekte i koji će moći da se uknjiže, ako su građeni od tvrdih materijala. Pitanje koje nam se nameće je po kom zakonskom osnovu će to uraditi.

Jedno od velikih dilema procesa legalizacije su bili nelegalno sagradjeni višeetažni stambeni objekti i pravo skupštine etažnih vlasnika da podnesu zahtjev i time pokrenu postupak legalizacije bespravnog objekta, te da li se on odnosi samo na zajedničke djelove zgrade ili i na posebne djelove zgrade koji su u svojini etažnih vlasnika. Naime, mnogo građana nam je prišlo sa upitom kako pribaviti dokumentaciju i uraditi elaborat, ukoliko većina stanara ne boravi u Crnoj Gori do isteka roka legalizacije, a koju treba predati ispred Skupštine stanara. Ovaj upit je izazvao najviše pažnje i rasprave među učesnicima tribina na primorju i odnosilo se na legalizaciju domova koji se nalaze u objektima kolektivnog stanovanja, tj. zgradama. Građani su istakli da je veliki problem u objektima, gdje je došlo do prekoračenja i gdje je određeni broj etaža legalan, a pretposljednja ili posljednja etaža su nelegalne, zbog prekoračenja građevinske dozvole ili dogradnje. Takođe, dodatno se postupak otežava, jer većina stanara legalnog dijela zgrade ne žele da participiraju u finansiranju postupka legalizacije zbog drugih stanara. Međutim, i u situaciji kada je kompletna zgrada nelegalna, postoje oni koji ne žele da participiraju u finansiranju i ne žele da pokrenu postupak legalizacije, pa teret moraju snositi samo oni koji žele da legalizuju zgradu. Tako se savjesni građani dovode u neugodnu poziciju da ne mogu platiti elaborat i projekat izvedenog stanja.

Vrlo je upitna funkcionalnost Uprave za nekretnine (katastra), njihovi kapaciteti i recimo stav o upisa vlasništva nad objektom u list nepokretnosti prije promjene Zakon o državnom premjeru i katastru nepokretnosti prije par mjeseci u Skupštini Crne Gore. Učesnici tribina su isticali da je neprihvatljivo da se dugo čeka na ovjeru elaborata i da je cijeli postupak neefikasan i u zastoju. Česta je bila i situacija da prema DUP-u postoji put, dok je prostor predviđen za put zauzeo komšija, te upisao u katastru navedeni prostor kao svoje vlasništvo, zbog čega put ne mogu koristiti ljudi iz komšiluka kao zajednički prostor. Zato su česti slučajevi da upravo zbog takvog stanja, jedan komšija koji je gradio na državnom nema vlasništvo nad zemljom, dok je drugi uknjižio plac kao svoje vlasništvo. Potpredsjednik Opštine Kotor je recimo je naveo da njihov katastar nema ljudskih resursa da na vrijeme iznese ovo pitanje u zadatom roku. U skladu s ovim, već je razgovarao sa zaposlenima u katastru i u Opštini, u vezi sa pronalaskom rješenja, kako bi se predali zahtjevi do isteka roka.

ŠTA JE U OVOM TRENUTKU MOGUĆE URADITI

Predlažemo opštinama da Gradonačelnici Opština u saradnji sa Ministarstvom, a sve u interesu građana:

  1. Donesu odluke kojom će produžiti rok za predaju zahtjeva na način što će on trajati 9 mjeseci od dana usvajanja odluke o naknadama za opremanje gradskog građevinskog zemljišta. Možda donošenje ove opštinske uredbe nije fundamentalno uticalo na proces legalizacije i odziv građana, ali je moralni čin opštine i ministarstva da pomognu građanima, ali i da donesu odluke za koje neće, snositi materijalnu odgovornost za kašnjenje u sprovođenju odluka. Svi rokovi predviđeni zakonom su probijeni – od roka za donošenje opštinskih uredbi, pa do izrade orto-foto snimka. Da bi se izbjegle nesnosne gužve, i čekanja u redu na 35 stepeni u pojedinim gradovima, te dala šansa svima koji nisu uspjeli da predaju zahtjev mislimo da je ovo interes svih aktera u procesu legalizacije;

  2. Navedenim odlukama treba uvažiti specifičnosti u procesu legalizacije i nepotpunu dokumentaciju u slučajevima nezavršenog ostavinskog postpupka, nepodijeljenost imovine u toku ostavinskog postupka i sl. i dati im mogućnost da legalizuju objekte u roku nakon okončanja ostavinskog postupka;

  3. Tražimo da opštine i ministarstvo preuzmu teret pripreme tehničke dokumentacije za etažne stambene objekate, jer imaju svoje službe koje mogu da preuzmu dobar dio tereta i podijele ga sa vlasnicima stanova u nelegalno sagrađenim objekatima. Utvrđivanje krivice za ove „propuste“ treba tražiti kasnije. Razlozi su jednostavni - Ako se traži od građana da se izmire obaveze koje su imali u prethodnom periodu jer su gradili nelegalno, mora se tražiti od investitora da izmire svoje objave u pogledu neizmirenih obaveza za izgradnju etažnih stambenih objekata ili da prihvate propuste svojih službi.

  4. Tražimo od opština da evidentiraju socijalne slučajeve kojima je potrebna podrška u procesu legalizacije i kroz zakonske mehanizme koje predviđa Zakon o socijalnom stanovanju i mogućnosti koje opštine imaju kroz socijalnu politiku podrže ova domaćinstva za legalizaciju objekata osnovnog stanovanja.

Na javnoj tribini “Legalizacija bespravno sagrađenih objekata” održanoj 05. jula 2018. godine u maloj sali Prijestonice Cetinje, prisustvovali su građani i zaposleni u opštinskim ogranima koji su postavili pitanja vezana za postupak legalizacije bespravno sagrađenih objekata.

Predstavnik ADP Zid, Andrej Milović, govorio je o beneficijama koje legalizacijom građani dobijaju, dok je sekretarka u Zajednici opština, Sanja Živković, govorila o postupku legaizacije, a sekretarka Sekretarijata za održivi razvoj i infrastrukturu, Njegosava Vujanović, govorila o stanju legalizacije u Prijestonici Cetinje.

Građani Cetinja najviše su bili zainteresovani za cijenu komunalija i većina primjedbi se odnosila upravo na, po njima, visoke cijene.

Sekretarka Njegosava Vujanović objasnila je da su cijene identične onima koje su 2014. godine usvojene i za legalne graditelje i da se one nisu mijenjale, te se kreću od 40 eura za I zonu do 20 eura za VI zonu, dok je za VII zonu 0 eura.

Mnogi građani su istakli da je cijena od 30-40 eura za urbane gradske zone previsoka i da nemaju novca da plate, pogotovu oni koji žive od penzije. Građanima je objašenjeno da cijena komunalija ne pokriva ni 1/3 realnih troškova koje opštine imaju za komunalno opremanje. Naslanjajući se na ovaj problem, građani su istakli da i kada plate komunalije, opštine im ne dovedu vodu, struju, telefon, kanalizaciju, rasvjetu i dr. Objašnjeno im da je da je upravo zato što se komunalijama pokriva svega 1/3 realnih troškova i dodatno mnogi nisu ni platili komunalije, pa opštine moraju da se zadužuju kod kreditora da bi gradile infrastrukturu.

Građani koji su bili učesnici u javnim raspravama vezanim za donošenje novog Zakona o planiranju prostora i izgradnji objekata i lokalne odluke o cijeni komunalija, istakli su da ni predstavnici države, a ni predstavnici prijestonice Cetinje, nisu uvažili niti jednu njihove kritike i preporuke vezane za cijene i postupak legalizacije, kao i da im uvaže troškove koje su imali zato što su sami gradili infrastrukturu.

Javna tribina “Legalizacija bespravno sagrađenih objekata” održana je 21. juna 2018. godine u sali SO Pljevlja, gdje su prisustvovali građani i zaposleni u opštinskim ogranima koji su postavili pitanja vezana za postupak legalizacije bespravno sagrađenih objekata.

Predstavnik ADP Zid, Andrej Milović, govorio je o beneficijama koje legalizacijom građani dobijaju, dok je predstavnik Sekretarijata za planiranje i uređenje prostora Budimir Tanjević, govorio o stanju legalizacije u opštini Pljevlja.

Građani Pljevalja imali su veliki broj pitanja. U na­se­lji­ma Ba­li­be­go­vo br­do, Še­va­ri i Gu­ke ima najvi­še bes­prav­no po­dig­nu­tih obje­ka­ta, a vla­sni­ci is­ti­ču da su pred­lo­že­ne ci­je­ne pre­vi­so­ke. Ono u čemu su najviše pokazali nezadovoljstvo jeste visinom naknade za komunalno opremanje zemljišta u opštini Pljevlja koje iznosi do 65 EUR po kvadratu. Sa ovim predlogom gradskih vlasti ne slažu se građani, koji su na javnoj raspravi rekli da cijene treba korigovati, jer su previsoke za Pljevlja i znatno veće u odnosu na cijene u opštinamana sjeveru.

Pitanje koje je najviše interesovalo građane Pljevalja jeste rješavanje statusa privremenih objekata od tvrde gradnje. Građani su upućeni da privremeni objekti nisu predmet legalizacije u ovom postupku legalizacije i da je za status tih objekata, koji su uz dozvolu opštine Pljevlja građeni od tvrde gradnje na opštinskom zemljištu, potrebno prije svega rješavanje imovinsko-pravnog odnosa, a predstavnici Opštine istakli su da je u toku donošenje planova koji će predvidjeti ove objekte koji će moći da se uknjiže, ako su građeni od tvrdih materijala.

Jedan od problema jeste i više desetina vlasnika stanova u pljevaljskom naselju “C” koji neće moći da legalizuje svoje stanove, jer se barake u kojima žive godinama tretiraju kao privremeni objekti. Neki od stanara uknjižili su svoje stanove na svoje ime u katastru, a ima i onih koji se vode kao privremeni objekti, a oni ne podliježu legalizaciji. U nemogućnosti da na druge načine riješi stambeno pitanje, više stotina porodica uselilo se, neki čak i prije tridesetak godina, u barake koje su kao privremen smještaj izgrađene za radnike angažovane na gradnji Termoelektrane.

Javna tribina “Legalizacija bespravno sagrađenih objekata” održana je 22. juna 2018. godine u sali SO Žabljak, gdje je prisustvovao veliki broj građana koji su postavljali pitanja vezana za postupak legalizacije bespravno sagrađenih objekata.

Ovom prilikom, prisutnima su se obratili predstavnik ADP Zid, Andrej Milović, koji je govorio je o beneficijama koje legalizacijom građani dobijaju; predstavnik Sekretarijata za planiranje i uređenje prosotora, Sava Zeković, koji je govorio o stanju legalizacije na Žabljaku, i; predstavnica Zajednice opština Sanja Živković, koja je govorila o postupku legalizacije i potrebnoj dokumentaciji.

Pitanje koje je najviše interesovalo građane Žabljaka jeste cijena za legalizaciju po zonama. Takođe građani su pokazali nezadovoljstvo kada su u pitanju podjela opštine po zonama. Jedno od pitanja je bilo šta je to što se smatra nelagalnim objektom. Da li se pod bespravim objektom podrazumijeva ako je za objekat započet temelj. Međutim, odgovor je u sljedećem “Bespravni objekat je stambena, poslovna i poslovno-stambena zgrada na kojoj su izvedeni grubi konstruktivni građevinski radovi najmanje jedne etaže, koja je izgrađena bez građevinske dozvole, odnosno suprotno građevinskoj dozvoli.”

Građani i zaposleni u Opštini imaju nedoumicu oko legalizacije objekata koje treba i onih koje ne treba legalizovati. Jedno od ključnih pitanja je da li objekti koji su građeni prije donošenja prvog prostornog plana za opštinu Žabljak, u ovom slučaju prije 2008. godine, podliježu procesu legalizacije i ako im u listu nepokretnosti stoji “bez tereta i ograničenja”. Prema načelu istine, list nepokretnosti se smatra javnom ispravom, te stoga, smatra se da je objekat legalan, osim ako se ne dokaže suprotno.

Građane je takođe zanimalo zašto je u naselju Motički gaj cijena deset eura, a smatra se eksluzivnom zonom, za razliku od centra koji je 48e, te se građani pitaju zar u ovom slučaju ne bi bilo realno da je cijena u naselju Motički gaj viša jer ovo naselje pripada zoni Nacionalnog parka i kao takvo devastira prirodno dobro.

Takođe, građani su se žalili na opštinske planere da im često mijenjaju plansku dokumentaciju i parametre gradnje, a kako je istakao jedan od građana, upravo je to razlog zašto sada ne može da legalizuje kuću, jer po novom DUPu njegova kuća je većih gabarita i nije usklađena sa aktuelnim parametrima gradnje, zbog čega mora da čega plan generalne regularizacije.