facebook  twitter

Volonterizam u Crnoj Gori

ADP-Zid od 2000. radi na promociji volonterizma i razvoju volontiranja. Da bi neka aktivnost bila volontiranje mora da zadovoljava osnovna četiri uslova: da je dobrovoljno, besplatno (ne dajte novac za volontiranje i ne dobijate novac), ulažete lične resurse i organizovano je. Ovo je definicija koja je od 2000. do danas ista. Ako imate 4 potvrdna odgovora za aktivnost koju realizujete onda to jeste volontiranje.

Ovome smo direktno naučili preko 500 pojedinaca iz Crne Gore. Ali, moram da nabrojim šta se sve promijenilo za ovih 19 godina: sa Centrom za stručno obrazovanje razvijen je program za volonterski menadžement za obrazovanje odraslih, kurikulum za obavezni izborni sadržaj za osnovne i srednje škole. Razvijena je strategija za razvoj volonterizma za period 2010-2015 koja je usvojena od strane Vlade. Obučili smo preko 58 profesora/ica, nastavnika/ca, pedagoga/ica i psihologa/ica za volonterski menadžment i razvijanje volonterskih programa u školama. Razvijeno je više od 20 volonterskih klubova srednjim školama u svim crnogorskim regijama. Uspostavljena je prije 13 godina Godišnja nagrada za volonterizam koja se dodjeljuje na Međunarodni dan volontera – 5. Decembra. Do ove godine nagradu primilo je 60 pojedinac/ka, organizacija, kompanija ili institucija za doprinos razvoju volonterizma, posebnim priznaninjima nagrađeno je 47 pojedinaca/ki. Preveli smo i prilagodili priručnik za mjerenje ekonomske vrijednosti volontiranja koji je razvijen od strane Johns Hopkins Univerziteta. Predstavnike Monstata potpuno smo uputili u metodologiju za mjerenje ekonomske vrijednosti volontiranja. Uradili smo film o volonterizmu pod nazivom “I mi bi volontirali da imamo para” koji se može pogledati na našem Youtube kanalu. Relizovali niz istraživanja o različitim aspektima volontiranja. Razvili više od 40 volonterskih servisa za organizacije i institucije u CG koji i danas funkcionišu. Oformljeno je dosta volonterskih organizacija, volonterskih klubova na fakultetima koji su aktivni. Realizovan je “Let’s do it Montenegro!” 2014 (preko 3000 građana), 2016 (preko 12000) i 2018 (preko 9000) sa preko 24000 građana iz svih crnogorskih opština u jednom danu.
Ambijent za volontiranje je ranije bio afirmativniji, nijesu postajala ograničenja niti zakonske mogućnosti za zloupotrebu volontiranja. Izjednačavanje volontiranja i pripravničkog rada je doprinijelo da jedan broj građana izgubi vjeru u dobrovoljnost. Zadovoljna sam jer danas sve više se prepoznaje potencijal i vrijednost volontiranja. Moram da se pohvalim da prijave novih volontera pristižu svakodnevno. Program koji uključuju volontiranje nemaju kontinuitet što predstavlja izazov svim organizacijama u čiji rad su uključeni volonteri da kontinuirano realizuju aktivnosti. U toku je izrada novog Zakona o Volontiranju.

Kod nas građani se nerado odriču svog vremena u korist javnog interesa, koji je na kraju interes svih nas - šta je to što je problematično u našim glavama, zašto one koji volontiraju često doživljavamo kao ‘’budale koje rade za džabe’’?

Kod nas socijalni kapital je uništen. To je vjerovatno osnovni razlog zbog kojeg je dobrovoljnost ugušena. Kad razgovaramo sa ljudima koji su zapamtili vrijeme radnih akcija oni se rado sjećaju svojih volonterskih dana i rado se odazivaju da budu aktivni u akcijama koje organizujemo. Aktivnosti koje su tada bile organizovane nijesu se razlikovale od onoga što naše kolege iz drugih organizacija i mi danas realizujemo. Razlika je u ambijentu u kojem su se razvijale ove aktivnosti. Postojala je sistemska kontinuirana podrška. Aktivnosti ne mogu da se realizuju same od sebe. Neko mora da ih organizuje. Bitan je kontinuitet, na taj način se razvija kultura, odnos prema nečemu. Zid ove godine slavi 23 godina rada, već 19 godina radimo na razvoju volonterizma kod nas. Za ovih 19 godina država nije prepoznala interes da podrži naš rad kada je u pitanju razvoj volontiranja. Ovakav nemarni odnos se prenosi dalje, prenosi se na lokalnu zajednicu, pojedince. Volontiranje je opšte dobro koje je ne vrjednovano. Volontiranje je ogroman ekonomski resurs, svuda u svijetu, recimo u Britaniji je to 7.6% GDP. U Australiji je više od 50% volonterski aktivnog stanovištva. U SAD se na 1uloženi $ u volontiranje ostvaruje povraćaj od 2.3$. Ovo su značajni ekonomski pokazatelji. Zbog pogrešne percepcije resornog ministartsva jer je to ministarstvo rada, logičan je da se za nešto što se nekome ne plaća a radi puno radno vrijeme nazove imenom koje mu pripada a to je džabni rad. Zato je to opšte prihvaćen izraz kod nas kada je u pitanju volontiranje. Ekonomska vrijednost volontrianja je zanemarena, potpuno potisnuta. Ovo je sumornija strana.
Svijetla je da postoje primjeri koji potvrđuju da empatija među ljudima postoji. Kao organizacija radimo na obnovi socijalnog kapitala u zajednici. Jedan od osnovnih dokaza da bez obzira na kazne i zabrane duh volontiranja ne može da bude uništen, je i sve veći broj aplikacija za godišnju nagradu za volonterizam, broj volonterskih aktivnosti i akcija koje se organizuju na teritoriji cijele naše zemlje, broj prijava novih volontera. Ovo pokazuje da postoji volja, ali da bi se pravi napredak tek osjetio kada bi postajala sistemska, kontinuirana, podrška. Opšta podrška za razvoj ideje je neophodna.

Da li svi volonteri u Crnoj Gori imaju potpisane ugovore sa organizacijama i institucijama koje ih angažuju?

Postojeći zakon o volonterskom radu ne podstiče volontiranje i razvoj volonterizma već nastoji da reguliše oblik radnog angažmana bez naknade i zasnivanja radnog odnosa. Navedeni problemi postojećeg zakonskog rješenja prepoznati su evaluacijom Zakona o volonterskom radu koja je realizovana pet godina nakon njegove primjene. Utvrđeno je da postoji evidentirana samo dva ugovora o posebnom obliku volonterskog rada kojim je omogućeno da volontiranje zamijeni plaćeni rad u institucijama i političkim partijama. Ova dva ugovora je dostavila Javna ustanova Starački dom iz Risna.

Pored toga, evidentiran je niz kršenja ovog zakona od strane privatnih poslodavaca koji su nudili Ugovor o volonterskom radu kao oblik radnog angažmana preko koga su mladi nastojali da steknu uslov za polaganje stručnog ili državnog ispita. Tokom 2016-e godine u Javnom sektoru, izuzimajući Ministarstvo poljoprivrede i ruralnog razvoja, Ministarstva vanjski i evropskih poslova, evidentirano je 228 Posebnih ugovora o volonterskom radu i 14 ugovora u lokalnim upravama. Ovaj broj bi bio mnogostruko veći ako bi se evidentirali svi višegodišnji “volonteri” u sudovima. Podaci nam ukazuju da je sistem evidentiranja loš, da ne postoji procedura angažovanja osoba kroz ugovor o volonterskom radu.

Uz sve navedeno, Zakonski akt o volonterskom radu, kroz odredbe člana 12a uvodi i na suštinski loš način reguliše traineeship na otvorenom tržištu limitiran za javni i neprofitni sektor. Shodno izazovima koje smo prepoznali tokom prethodnih godina, kreirali smo prijedlog Zakona o radnoj praksi (traineeship), nadležnost nad ovim oblikom rada se u potpunosti delegira matičnom resoru koji reguliše pitanja rada i radnih odnosa. Ovaj prijedlog Zakona je baziran na evaluaciji dosadašnjeg stanja radne prakse, Standardima za kvalitetno obavljanje traineeship koji su usvojeni od strane EU i potrebama svih sektora. Prijedlog Zakona o radnoj praksi je jedinstven po svom rješenju, predstavili smo ga predstavnicima resornih ministarstava u regionu (Albanija, Makedonija, Kosovo), usaglašen je sa EU praskom. Nekoliko mjeseci nakon prezentacije rješenja u nekim zemljama regiona se već radi na njegovoj adaptaciji u lokalni kontekst (Makedonija).

Predloženim rješenjima (Zakon o volonterizmu i Zakon o radnoj praksi) sve evidentirane probleme nastoji da predvidi i postigne optimizaciju utroška. Zakonska rješenja otvaraju mogućnosti za radnu praksu koje se neće realizovati kao dio aktivne politike zapošljavanja, pa se prepoznaje job shadowing, traineeship na otvorenom tržištu i traineeship u inostranstvu. Predloženim rješenjima otklanjaju se i biznis barijere poslodavcima da kroz stručno osposobljavanje na radnom mjestu identifikuje i obuči potreban stručan kadar za nedostajuće pozicije u svojim firmama. Sa druge strane stvara prostor javnoj upravi da sprovede predviđene mjere u oblasti kvalitetnog regulisanja volontiranja kao aktivne participacije građana a ne kao oblika rada.

Da li osobe sa hendikepom mogu učestvovati i da li učestvuju u volonterskim akcijama?

Osobe sa hendikepom se uključuju u volonterske aktivnosti koje organizujemo, uvijek. Osim kontinuiranog uključivanja u volonterske servise i aktivnosti, osobe sa hendikepom imaju mogućnost da koriste EVS (program evropskog volonterskog servisa, od prošle godine Evropska inicijativa za solidarnost). ADP-Zid je kontakt tačka za ovaj program za Crnu Goru. Više informacija o samom programu možete naći na ovom linku http://zid.org.me/tekuci-projekti/kontakt-tacka-erasmus-youth-in-action/item/1172-evropska-inicijativa-za-solidarnost-european-solidarity-corps.